NAJAVA: SEDMI SIMPOSION „TEOLOGIJA U JAVNOJ SFERI“

U organizaciji Centra za filosofiju  i teologiju iz Trebinja, a uz podršku Eparhije zahumsko – hercegovačke i primorske, koja je jedan od osnivača ovog Centra, od 6. do 9. februara u Kulturnom centru Trebinje održaće se sedmi godišnji skup „Teologija u javnoj sferi“.

Program simposiona:

ČETVRTAK 6. FEBRUAR

10.00–10.30

  • OTVARANJE[KC Trebinje]

11.00–13.00 Panel diskusija[KC Trebinje]

  • FUNDAMENTALIZAM I (PSEUDO)NAUKA

Učestvuju:

  • doc. dr Aleksandra Zorić (Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu)
  • msr Srećko Petrović (Hrišćanski kulturni centar „dr Radovan Bigović“)
  • Zoran Matić (Institut za nuklearne studije, Vinča)

Moderator: Vukoman Milenković

Bavljenje temom odnosa nauke i religije podrazumijeva bavljenje velikim brojem raznorodnih oblasti. Ono što navedenu temu čini zamršenom i nikada do kraja izučenom jeste činjenica da se broj tih raznorodnih oblasti vremenom povećava. Ma kakav da je njen status bio u prošlosti, pseudonauka je danas, na početku treće decenije HHI vijeka, sviđalo se to nekom ili ne, jedna od tih oblasti. Zašto je religija tako često u pozadini gotovo svih većih pseudonaučnih pokreta u svijetu? Šta je to što pseudonaučna stanovišta čini tako ubjedljivim u očima (opšteobrazovane) laičke publike? Da li je svaki skepticizam srodan nauci? I ako nije, da li to nauci nešto oduzima od njene saznajne moći? Ovo su samo neka od mnogobrojnih pitanja na koja će morati da se odgovori ako se želi doći do razjašnjenja maglovitog odnosa nauke i religije.

16.15–17.00 Razgovor o knjizi[Muzej Hercegovine]

  • SIGURNI PUT VERE: RAZREŠENJE KONFLIKTA U KLIMENTOVOJ PRVOJ POSLANICI KORINĆANIMA

Autor: prof. dr Zdravko Jovanović (Pravoslavni Bogoslovski fakultet, Univerzitet u Beogradu)

Moderator: doc. dr Andrej Jeftić

7.30–19.30 Glavno predavanje [KC Trebinje]

  • EPISKOPSKO OČINSTVO: KAKO SE CRKVENO TIJELO SUOČAVA SA SIMPTOMIMA EPISKOPSKE PROIZVOLJNOSTI?

Predavač: prof. dr Hristo Janaras (Univerzitet Pantion, Atina)

PETAK 7. FEBRUAR

11.00–13.00 Panel diskusija[KC Trebinje]

  • TEOLOGIJA U POLITIČKOM PROSTORU: SAVJEST ILI SLUŠKINJA?

Učestvuju:

  • dr Ivica Živković (Centar za crkvene studije, Niš)
  • dr Ana-Marija Rafai (RAND, Zagreb)
  • Vladimir Veljković (Teološki i-magazin Teologija.net, Beograd)

Moderator: doc. dr Vukašin Milićević

Teologija se može razumjeti kao govor o Bogu u njegovom odnosu prema ljudima, ali i vice versa – o ljudima u njihovom odnosu prema Bogu. Etičko i političko su integralni dio svakog teološkog diskursa, što je na različite načine karakteristično za oba stuba na kojima počiva evropski filosofski i religijski identitet, kako onaj helenski, tako i onaj judejski. Oba prostora jednako su podložna manipulacijama i devijacijama koje se ne mogu razumjeti niti razriješiti ukoliko se ne uzme u obzir temeljna perspektiva njihove interakcije sa religijskim. U našem političkom prostoru postoje brojne devijacije koje se tiču političke teorije i prakse čiji su nastanak i održanje povezani sa određenim teološkim koncepcijama i njihovom interpretacijom, dok teološko kritičko promišljanje o njima u javnom prostoru postoji i dalje na nivou incidenta. Naime, teologija se kod nas uopšte i ne doživljava kao prostor kritičke misli, već upravo suprotno, kao mitološki rezervoar čija je uloga da posezanjem za slikama prije nego li za idejama popunjava sada već decenijski vrednosni i ideološki vakuum. Šta je alternativa? Postoji li idejna i moralna kritična masa koja može promijeniti stvari, i to ne samo u pravcu teorije, nego i prakse? Može liteološko mišljenje u naše vrijeme doprinijeti raznim oblastima konkretnih političkih aktivnosti, kako onih koje se tiču temeljnih pitanja, poput ljudskih prava i participacije, tako i s obzirom na moderni kontekst označen sasvim novim modelima međuljudskih odnosa i komunikacije koji su uslovljeni razvojem novih tehnologija?

16.15–17.00 Razgovor o knjizi[Muzej Hercegovine]

  • DIPTIH O HRIŠĆANSTVU I FILOSOFIJI: VERA I (SA)ZNANJE U VREME ODUMIRANJA JUGOSLAVIJE

Autor: Blagoje Pantelić (Institut za evropske studije, Beograd)

Moderator: doc. dr Andrej Jeftić

17.30–19.30 Panel diskusija[KC Trebinje]

  • ODNOS CRKVE I MEDIJA U DOBA POST-ISTINE

Učestvuju:

  • prof. dr Dubravka Valić Nedeljković (Odsek za medijske studije, Filozofski fakultet, Univerzitet u Novom Sadu)
  • Milan Ćulibrk (Nedeljnik NIN)
  • Sanja Bjelica Šagovnović (SPKD Prosvjeta, Mostar)
  • doc. dr Vukašin Milićević (Pravoslavni Bogoslovski fakultet, Univerzitet u Beogradu)

Moderator: Jelena Jorgačević Kisić

Odnos Crkava i vjerskih zajednica, sa jedne, i medija, sa druge strane, odlikuje se imanentnom napetošću, što teško da je posebnost naših prostora. Međutim, osim uobičajenih tenzija, taj odnos je u ovdašnjim okvirima dodatno opterećen istorijskim okolnostima – počev od stradanja i potiskivanja Crkve pod komunizmom, naglim povratkom religije u javnu sferu, te jednako naglom prilagođavanju vjerskih institucija novoj realnosti – ali istovremeno i stanjem u medijima, nedovoljnim obrazovanjem novinara za ove teme, podlijeganjem raznim pritiscima i oblicima (auto)cenzure, težnjom ka senzacionalizmu, jačanjem predrasuda i upornoj konstrukciji negativnog Drugog… Otuda je ovaj panel usmjeren na komunikaciju između Crkava i medija i razmatraće sledeća pitanja. Šta je u toj komunikaciji odsutno, a šta prisutno, kakve stavove jedni prema drugima zauzimaju, koji su dominantni medijski diskursi o Crkvi, a kako pak Crkve vide ulogu medija? Koja su čvorišta međusobnog (ne)razumevanja? Koji su uzroci, kakvu odgovornost snose akteri i koje su posljedice po društvo tišine o onome o čemu ne bi trebalo da se ćuti, i vike tamo gdje ona nije potrebna? Kakav je jezik Crkve, a kakav jezik medija? Gdje je granica između slobode štampe i uvrede vjerskih osjećanja? Kakvo je stanje u medijima danas, i uopšte stanje dijaloga u regionu? Šta za oba aktera znači sloboda? Šta je u vremenima post-istine važno da čini i govori Crkva u javnosti, a šta je zadatak medija? Mogu li mediji zaista da doprinesu onim važnim temama – poput pomirenja i suočavanja sa prošlošću – a da to ne ostanu samo riječi? Konačno, koja je razlika u javnoj ulozi i Crkava i vjerskih zajednica danas, kao i medija, u vremenu gdje je istinu sve teže razlučiti od laži, kada postoji kriza vjere kako u istinu, tako i u institucije koje bi tu istinu trebalo da govore i u kojem, o čemu je davno pisala Hana Arent, nije najveća opasnost da se istina proglasi za laž i obrnuto, već uništenje smisla samih kategorija „istine“ i „laži“ u našem poimanju svijeta.

SUBOTA 8. FEBRUAR

11.00–13.00 Predavanja[KC Trebinje]

dr Zdravko Zubac Okton, (Gent, Belgija)

ČETVRTA INDUSTRIJSKA REVOLUCIJA

U okviru prezentacije biće predstavljena tehnološka dostignuća koja čine osnovu četvrte industrijske revolucije: dometi vještačke inteligencije, pete generacije mobilne telfonije (5G), robotike, autonomnih vozila, 3D štampe, i sveobuhvatnog koncepta intertneta stvari (Internet of Things). Pored toga, biće dat istorijski pregled dosadašnjih industrijskih revolucija, kao i njihove socijalne, ekonomske, istorijske i političke posljedice. Ukazaću na moguće posljedice koje mogu da izviru tokom tehnološkog progresa, od problema gubitka radnih mjesta, sigurnosti u društvu (zaštita privatnosti pojedinca), problema odnosa čovjeka-robot, kao i određenih moralnih dilema koje spadaju u okvir vještačke inteligencije. Cilj prezentacije je da se, prikazom ovih posljedica i opipljivih dometa nove revolucije, pokuša animirati naučna i teološka javnost da pokuša da ponudi odgovor na moguće posljedice i aktivno učestvuje u oblikovanju društva koje se neminovno mijenja sa novim tehnologijama.

Slobodan Bubnjević (Institut za fiziku, Beograd)

KLIMATSKE PROMJENE: KOLIKO JE ČOVJEK POKVARIO SVIJET?

Klimatske promjene su tema našeg doba – uporedo sa sušama, poplavama, požarima i drugim nepogodama, mediji, političari, privrednici, aktivisti i skeptici već godinama diskutuju o globalnom zagrijavanju, o emisiji ugljen-dioksida i katastrofi kojase već događa. U sveopštoj ideološkoj diskusiji, lako je zauzeti stav – većina će se opredijeliti ne prema empirijskim podacima, nego prema političkom svjetonazoru te proglasiti problem za globalističku zavjeru smišljenu radi kontrole resursa ili pak, kao povod revolucije koju će predvoditi Greta Tunberg. To su, međutim, samo refleksije problema koji zaista postoji i koji je mnogo dublji od ekonomije smanjenja emisija i aktivizma. Šta su zapravo klimatske promjene? Nauka klime zasnovana je na fizici atmosfere i sasvim je nedvosmislena – klima na planeti se mijenja pod uticajem više faktora, kroz prirodne procese, ali je čovjek uspio da svojim postupcima dovede do njihovog neprirodnog ubrzanja. Svijet i čovjek na njemu su uzajamno povezani kroz neumoljive mehanizme. Predavanje će osvijetliti ove mehanizme koje zaista svako može razumjeti, ali ukazati i na suštinu samog problema – klimatske promjene su precizno izračunata i dospjela za naplatu cijena čovjekovog pokušaja da gospodari planetom. Naime, mada je sagorijevanje fosilnih goriva u industrijskoj epohi ostavilo najveći trag na klimi, čovjek utiče na atmosferu još od početka poljoprivredne revolucije, otkako je u neolitu napustio lovačko-sakupljački način života i počeo da spaljuje i krči šume, pripitomljava životinje, grije se i hrani. Shvaćene u takvoj perspektivi, klimatske promjene su tema o suštini ljudskog odnosa prema svijetu koji mu je dat na upravljanje.

doc. dr Oliver Tošković (Laboratorija za eksperimentalnu psihologiju, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu)

DUHOVI, PRIVIĐENJA I OSTALE VIZUELNE ILUZIJE

Da li ste se nekada zapitali zašto stvari izgledaju tako kako izgledaju? Odgovor je, uglavnom, zato što takve jesu. Obično vidimo ono čega ima, a ne vidimo ono čega nema. Međutim, nekada ono čega ima mi vidimo onakvim kakvo nije. Nekada čak i ne vidimo nešto čega ima. A ponekad vidimo i nešto čega uopšte nema. Psihološki procesi, u koje spada i opažanje, nastali su i evoluirali u određenim uslovima u kojima rade optimalno. U drugačijim uslovima naš opažaj se može drastično razlikovati od realnosti. U nekim uslovima opažaj sadrži elemente kojih nema u fizičkoj stimuluciji, a u nekim drugim ne sadrži elemente koji postoje u stimulusu (onome što opažamo). Nekada te elemente vidimo, ali ih opažamo drugačije od onoga kakvi jesu. Takve greške u opažanju nazivamo iluzijama. One su zapravo odgovorne za veličinu hobita, porast Alise u zemlji čuda, takozvani „Super Mjesec“, a ponekad i za pojavu duhova i priviđenja.

16.15–17.00 Razgovor o knjizi[Muzej Hercegovine]

  • DOSTOJEVSKI I POJAM ODGOVORNOSTI KOD EMANUELA LEVINASA

Autor: mrs Stojana Valan (KŠC Blaženi Ivan Merc i Medicinska škola, Banja Luka)

Moderator: doc. dr Andrej Jeftić

17.30–19.30 Panel diskusija [KC Trebinje]

  • OSJEĆAJ KRIVICE: IZMEĐU ZDRAVOG I PATOLOŠKOG

Učestvuju:

  • dr Miro Jakovljević (Odsjek za psihijatriju, Medicinski fakultet, Sveučilište u Zagrebu)
  • dr Mikloš Biro (Odsek za psihologiju, Filozofski fakultet, Univerzitet u Novom Sadu)
  • Gojko Perović (Bogoslovija Svetog Petra Cetinjskog, Cetinje)

Moderator: Branka Škoro

Čovjekovo iskustvo krivice seže u dubine istorije. Svako od nas poznaje neprijatan osjećaj kada uradimo nešto što naša savjest prepoznaje kao loše. U ovoj tribini će biti riječi o krivici sa biblijskog i psihološkog stanovišta, i pitati se koje su različitosti pristupa krivici, a gdje se one ipak usaglašavaju. Nerijetko, potisnuti osjećaj krivice dovodi do ozbiljne patologije i rastrojstva. Edvard Stajn je osjećaj krivice nazivao paklom, životom bez ljubavi, životom koji žudi za ljubavlju, životom iz kojeg nema bjekstva. Nasuprot ovome, zdrav osjećaj krivice zauzima značajno mjesto u razvoju moralnog ponašanja pojedinca. Uzajamna povezanost krivice i pokajanja nasuprot anuliranju i nepriznavanju krivice, nameće se kao neizostavan dio ovog dijaloga. Konačno, u vezi sa krivicom veoma je značajno pitanje manipulacije. Čovjek koji osjeća krivicu često je žrtva manipulativnih igara. Kada je zbog osjećaja krivice čovjek u duhovnom rastrojstvu, pored stručnih lica poput psihologa i psihijatara, on se u vjeri često obraća i duhovniku. Kako je manipulacija prisutna u svim sferama društva, postavlja se pitanje koliko je manipulativna logika, koja podstiče čovjeka na samoosuđujuću krivicu i sram, prisutna i u Crkvi pod plaštom duhovnosti i kakve su posljedice takvog pristupa po ličnost čovjeka.

NEDELJA 9. FEBRUAR

9.00 Sveta Liturgija [Hram Preobraženja Gospodnjeg]

PROGRAMSKI MANIFEST CENTRA ZA FILOSOFIJU I TEOLOGIJU

Centar za filosofiju i teologiju (CEFIT) osnovan je sa ciljem da, bilo samostalno bilo u saradnji sa srodnim institucijama, unapređuje naučno-istraživački rad u oblasti filosofije i teologije i njima srodnim područjima, vrši promociju kulture filosofskog i teološkog mišljenja i doprinosi razmjeni informacija, znanja i iskustava relevantnih za navedene oblasti. Cilj CEFIT-a je da promoviše kako akademsku filosofiju i teologiju, tako isto i popularnu, pristupačnu svim mislećim ljudima ma iz koje oblasti dolazili, prilagođenu njihovom intelektualnom sklopu, po potrebi pojednostavljenu, ali samo do granice iskrivljavanja koja se ne smije preći. Pritom intencija je da se granica koja filosofiju i teologiju drži podalje od savremenih zbivanja i problema ne samo može nego i mora preći. Stav je CEFIT-a, da savremeni svijet, njegove probleme i njihova rješenja ne treba doduše bezrezervno prihvatati, ali nipošto ni en bloc odbacivati, kako je to nerijetko bivalo, nego ih shvatiti krajnje ozbiljno i na njih pokušati odgovarati ne samo zahvatanjem iz zaista bogate tradicije klasične filosofije i crkvene teologije, nego i sasvim novim i originalnim i savremenoj problematici odgovarajućim filosofsko-teološkim mišljenjem koje će zasigurno jednog dana i samo postati sastavni dio te tradicije. CEFIT će nastojati da teološka misao koju promoviše bude sasvim otvorena za izazove savremenog svijeta, ali ukorijenjena u otkrivenju i odgovorna. Pritom, nipošto ishitrena bilo u nekritičkom odbacivanju bilo u nekritičkom prihvatanju pomenutih izazova ili njihovih ponuđenih rješenja. U najopštijim crtama programska orijentacija CEFIT-a nastoji da za uzor uzme onaj afirmativan odnos koji je rana crkva imala prema svijetu, za razliku od raznih sekti koje su prema njemu imale negativan odnos, a nastoji i da pozitivno vrednuje činjenicu da je u ranoj crkvi vladalo pluralističko mišljenje, za razliku od isključivosti koja je preovladavala u sektama. To afirmisanje prihvatanja raznolikosti svijeta i pluralizma mišljenja sačinjava najširi okvir u kome CEFIT djeluje. Što se filosofije tiče, stanovište CEFIT-a je da je njen potencijalni doprinos teologiji neprocjenjiv. Međutim, da bi doprinijela kvalitetu teologije filosofija, paradoksalno, ne smije biti njena ancila. Ona mora slijediti svoj put, imati svoje metode i biti apsolutno slobodna u svojoj djelatnosti. Tek postignuća takve filosofije mogu biti od značaja za teologiju i mogu bitno doprinositi teološkom diskursu. Zato će CEFIT promovisati ne samo od svih uticaja nego i od svih pretpostavki slobodnu filosofsku misao. CEFIT organizuje godišnji skup „Teologija u javnoj sferi“ čiji je zadatak da pokaže da svrha teologije nije u tome da tehničkim jezikom teolozi komuniciraju isključivo među sobom, nego da stupe u plodotvoran dijalog sa svim oblastima ljudske kulture (prirodnom naukom, politikom, ekonomijom, umjetnošću, filosofijom itd), kako bi i teologija sama učila od svih tih oblasti i tako se razvijala i postajala i naučno i društveno relevantnija. I kao što sve ove pomenute oblasti, nadamo se, imaju šta naučiti od teologije, i ona i te kako može učiti od njih tako da se uzajamno obogaćuju i oplemenjuju. Pošto i u teologiji, kao i u svakoj drugoj oblasti, postoji opasnost od uljuljkanosti u sopstveni diskurs i od pravljenja sve većeg jaza prema drugim sferama duhovnog i intelektualnog života, neposredan susret sa drugima, koji CEFIT snažno promoviše, mogao bi biti otrežnjujući ali i obogaćujući. Osnovni smisao dijaloga i inače jeste u tome da kroz razmjenu mišljenja i procjenu argumenata učesnici u dijalogu uče jedni od drugih i tako se mijenjaju, razvijaju i napreduju. Ali, da bi teologija učila potreban joj je jedan preduslov – da bude svjesna toga (i da to sebi smireno prizna) da, sama po sebi i oslonjena isključivo na tradiciju, ne zna i u savremenom svijetu ne razumije mnogo šta (npr. kvantnu fiziku, teoriju relativiteta, dubinsku psihologiju, savremenu umjetnost, teoriju evolucije, genetiku, teoriju struna i još stotine drugih oblasti i podoblasti). U smirenom, slobodnom i otvorenom susretu sa drugim naukama i svim oblastima ljudskog duha teologija ima šansu da napreduje i da, postajući društveno relevantnija, počne da pruža odgovore na pitanja savremenog čovjeka, ostajući, samo se po sebi razumije, čvrsto ukorijenjena u otkrivenju zapisanom u Svetom Pismu. Pored otvorenosti ka najrazličitijim oblastima ljudske kulture, CEFIT, iako sastavljen poglavito od pravoslavnih članova, u svim oblastima svog djelovanja ostaje otvoren i prema pripadnicima različitih konfesija hrišćanske vjere, pa i nehrišćanskih religija, ali i prema ateistima. Stoga CEFIT promoviše međukonfesionalnu i međureligijsku saradnju, ne samo zato što je ona dobra poveznica među ljudima različitih religija i kultura, nego i zato što smatra da je ona vrijednost po sebi budući da dopušta da ljudskost kao takva dođe do izražaja. Pritom, sve autore biramo prema kriterijumu stručnosti, a ne prema konfesionalnoj pripadnosti. To je stoga što smatramo da racionalni diskurs počiva na principu koherentne argumentacije, kao i da argumentacija ne može biti ni pravoslavna ni katolička ni protestantska ni ateistička, nego samo dobra ili loša. Valjana argumentacija, intelektualno poštenje, istinoljubivost i otvorenost da se prihvate ona (možda i neočekivana) rješenja kojima vodi sve što je prethodno nabrojano, sami po sebi su svojevrstan „put“ za postizanje onoga čemu CEFIT teži.

Preuzimanje programa